Woordenlijst
Begrippen
Heldere definities — geen eufemismen, geen activistische verpakking. Wat termen oorspronkelijk betekenen en hoe ze nu gebruikt worden.
Sekse
Biologisch: man of vrouw, bepaald door chromosomen, gonaden en geslachtshormonen. Binair, onveranderbaar, vastgelegd bij de conceptie. Intersekse-condities zijn zeldzame variaties op het ontwikkelingspad en geen "derde sekse".
Gender
Oorspronkelijk: de sociale verwachtingen die met sekse worden geassocieerd (rolpatronen, kleding, gedrag). In activistisch taalgebruik tegenwoordig gebruikt als synoniem voor "innerlijk identiteitsgevoel", los van het lichaam. Dat is een filosofische claim, geen feit.
Genderdysforie
Klinisch begrip: aanhoudend, sterk ongemak met de eigen sekse en de bijbehorende lichamelijke kenmerken. Vastgelegd in DSM-5. Belangrijk verschil met de oude term "transseksualiteit": dysforie kan voorkomen zónder dat iemand zichzelf als het andere geslacht ziet of wil zijn.
Gender non-conformity
Niet passen in de stereotype rol bij je sekse. Een meisje dat ruig speelt; een jongen die gevoelig is. Komt veel voor en is op zichzelf geen aanwijzing voor trans-zijn; in vervolgonderzoek bleken veel genderafwijkende kinderen later homo- of biseksueel (bron).
Cisgender (cis)
Politieke term, bedacht om "niet-trans" te benoemen. Suggereert dat iedereen een innerlijke gender-identiteit heeft die overeenkomt met (of afwijkt van) de sekse. Veel mensen voelen dat helemaal niet zo — die zijn gewoon man of vrouw. Het gebruik van "cis" als standaardlabel is een ideologische aanname.
Sociale transitie
Nieuwe naam, andere voornaamwoorden, kleding en presentatie van het andere geslacht, vaak inclusief het openlijk benoemen op school, werk en in de familie. Wordt gepresenteerd als "veilige tussenstap" maar volgens de Cass Review gingen jongeren die vroeg sociaal transitioneerden vaker door naar medische stappen (bron). Critici zien het daarom als een psychologische lock-in.
Affirmatie / affirmatieve zorg
Behandelmodel waarin de zelfverklaring van de cliënt het uitgangspunt is: zegt iemand "ik ben trans", dan is de rol van de zorgverlener om die identiteit te ondersteunen, niet om te onderzoeken of het klopt. De Cass Review en meerdere Europese gezondheidsinstanties hebben hier afstand van genomen.
Voor ouders die dit thuis meemaken: transkind.nl — rustige eerste stappen en medische feiten.
Gatekeeping
Activistische term voor wat eigenlijk gewoon diagnostiek heet: zorgvuldig onderzoek doen voordat onomkeerbare medische ingrepen worden gestart. Het wegnemen van "gatekeeping" was de centrale ideologische verschuiving in de gendergeneeskunde sinds ongeveer 2010.
ROGD — Rapid Onset Gender Dysphoria
Plotseling ontstane gender-identificatie bij tieners (meestal meisjes) zonder voorgeschiedenis van dysforie als kind, vaak in clusters van klasgenoten, gekoppeld aan zware online aanwezigheid in trans-communities. Beschreven door Lisa Littman (2018) op basis van rapportages van ouders (bron). De hypothese is omstreden en nog niet in klinisch onderzoek bevestigd.
AGP — Autogynefilie
Seksuele parafilie waarbij een man opgewonden raakt van het idee zichzelf als vrouw te zien. Term van Ray Blanchard (1989) (bron). Volgens zijn omstreden typologie valt de meerderheid van mannen die op latere leeftijd voor het eerst trans-identificatie uitspreken in deze groep; in dat model is het geen identiteit en geen gender, maar een parafilie.
TIM / TIF
Trans-Identified Male / Trans-Identified Female. Heldere termen die de sekse vasthouden: een TIM is een man die zich als vrouw identificeert; een TIF is een vrouw die zich als man identificeert. Gebruikt waar "transvrouw"/"transman" onduidelijk is over welke sekse iemand heeft.
Non-binair
Identiteitslabel: "ik voel mij niet man en niet vrouw". Biologisch onmogelijk (sekse is binair). Sociaal-cultureel: een manier om zich te onttrekken aan rolverwachtingen — wat overigens gewoon mag, ook zonder label. Vooral populair onder tieners en jongvolwassenen sinds ongeveer 2015.
Detransitie
Het terugnemen van een transitie — sociaal, medisch, of beide. Soms is dat volledig (terug naar oorspronkelijke naam, voornaamwoorden, lichaam waar nog mogelijk), soms gedeeltelijk. Cijfers lopen uiteen: oudere kliniekstudies vinden minder dan 1% spijt, terwijl in een Amerikaans onderzoek bijna 30% binnen vier jaar met hormonen stopte (bron). Volgens de Cass Review is het werkelijke percentage onbekend.
Misgendering
Iemand aanspreken met de voornaamwoorden of de sekse-aanduiding die overeenkomen met hun biologische sekse, in plaats van met hun verklaarde identiteit. Wordt in activistische taal beschreven als geweld; klinisch en juridisch is het dat niet.
Deadnaming
De oorspronkelijke (vaak: enige juridische) naam van iemand noemen die een nieuwe naam heeft aangenomen. Geen ziekte, geen geweld — gewoon iemand bij naam noemen.
MAP — Minor-Attracted Person
Term die sommige onderzoekers en belangengroepen gebruiken voor mensen die zich seksueel aangetrokken voelen tot minderjarigen (bron). Critici zien het als eufemisme dat pedofilie normaliseert. Wordt op deze site niet meegegaan: een MAP is een pedofiel.
Cass Review
Onafhankelijk onderzoek (2024) onder leiding van Dr. Hilary Cass, in opdracht van de NHS, naar de stand van de gendergeneeskunde voor kinderen en jongeren in het Verenigd Koninkrijk. Conclusie: het bewijs voor de huidige aanpak is "remarkably weak". Na het tussenrapport (2022) besloot NHS England de genderkliniek van Tavistock (GIDS) te sluiten (bron).
WPATH / SOC8
World Professional Association for Transgender Health en haar zorgrichtlijnen (Standards of Care versie 8). Critici zien WPATH als belangenorganisatie, niet als onafhankelijk wetenschappelijk orgaan. Uit interne discussies, gelekt in 2024 als de "WPATH Files", blijkt dat leden onderling twijfels uitten over het bewijs en over de toestemming van jonge patiënten (bron).
Meer over WPATH, de Standards of Care en de WPATH Files: wpath.nl.